Kan het lichaam emoties vasthouden? Wat zegt de wetenschap en wat ervaren we in de praktijk?

Waarom kan een bepaalde geur je plotseling terugbrengen naar een gebeurtenis van jaren geleden? Waarom schieten sommige mensen tijdens een massage of ademsessie vol, terwijl ze dat totaal niet zagen aankomen? En waarom lijkt het lichaam soms eerder te reageren dan ons bewuste denken?

Het zijn vragen die binnen lichaamsgericht werk dagelijks terugkomen. Tegelijkertijd behoren ze ook tot de meest besproken én meest verkeerd begrepen onderwerpen. Regelmatig wordt gezegd dat emoties worden opgeslagen in het lichaam of zelfs in fascia. Maar klopt dat eigenlijk?

Mijn eerlijke antwoord ligt iets genuanceerder.

Slaat het lichaam emoties op?

Vanuit de huidige wetenschap is er nog geen hard bewijs dat emoties letterlijk worden opgeslagen in spieren, fascia of organen.

Een emotie is geen tastbaar object dat ergens in het lichaam blijft liggen. Emoties ontstaan uit een samenspel van de hersenen, het autonome zenuwstelsel, hormonen en lichamelijke reacties. Ze zijn voortdurend in beweging en veranderen met de situatie waarin we ons bevinden.

Toch betekent dit niet dat het lichaam een ingrijpende ervaring simpelweg vergeet zodra de emotie voorbij is.

Het lichaam onthoudt niet perse de specifieke emotie, maar wel een patroon

Het lichaam is voortdurend bezig zich aan te passen aan de omstandigheden waarin we leven. Dat is één van zijn grootste intelligenties.

Na een blessure, operatie, langdurige stress of een ingrijpende gebeurtenis veranderen vaak automatisch onze ademhaling, spierspanning, houding en manier van bewegen. Het zenuwstelsel schakelt over op bescherming en zoekt voortdurend naar de meest veilige en efficiënte manier om verder te functioneren.

Die aanpassingen zijn niet verkeerd, integendeel. Ze helpen ons om moeilijke omstandigheden te overleven.

Maar soms blijven deze beschermingspatronen echter bestaan, ook wanneer de oorspronkelijke aanleiding al lang voorbij is. Niet omdat het lichaam de gebeurtenis letterlijk bewaart, maar omdat het zich heeft georganiseerd rondom wat ooit nodig was om veiligheid te creëren.

Binnen verschillende stromingen van lichaamswerk wordt hiervoor de term weefselgeheugen gebruikt. Het beschrijft een ervaring die veel therapeuten herkennen, het lichaam lijkt soms patronen vast te houden die ooit functioneel waren, maar inmiddels niet langer nodig zijn.

Waarom ontstaan klachten soms op een andere plek?

Het menselijk lichaam functioneert niet als een verzameling losse onderdelen. Spieren, fascia, gewrichten, zenuwen en organen vormen samen één geïntegreerd systeem. Wanneer ergens in het lichaam een beperking ontstaat, zal het lichaam vaak automatisch compenseren.

Een oude enkelblessure kan daardoor invloed hebben op de manier waarop iemand loopt. Die verandering kan vervolgens effect hebben op de knie, het bekken, de rug of zelfs de schouder. De plek waar iemand klachten ervaart, is daarom niet altijd dezelfde plek waar het oorspronkelijke compensatiepatroon ontstond.

Juist daarom kijken lichaamsgerichte therapeuten vaak niet alleen naar de plaats van de klacht, maar naar het functioneren van het lichaam als geheel.

Welke rol speelt fascia?

De afgelopen jaren heeft fascia steeds meer aandacht gekregen binnen de wetenschap.

Fascia vormt een doorlopend netwerk van bindweefsel dat spieren, botten, organen, zenuwen en bloedvaten met elkaar verbindt. Lange tijd werd het vooral gezien als een verpakkingslaag, maar inmiddels weten we dat fascia rijk is aan sensorische receptoren en voortdurend informatie uitwisselt met het zenuwstelsel.

Langdurige stress kan invloed hebben op spierspanning, houding, bewegingsvrijheid en de mechanische eigenschappen van fascia. Daardoor kunnen mensen zich stijver voelen, minder vrij bewegen of lichamelijke spanning ervaren. Fascia maakt deel uit van een systeem waarin het lichaam zich voortdurend aanpast aan wat het meemaakt.

Waarom ervaren sommige mensen emoties tijdens lichaamswerk?

Dit is misschien wel de meest gestelde vraag binnen lichaamsgericht werk. Sommige mensen ervaren tijdens een behandeling onverwachte emoties, herinneringen of beelden. Anderen voelen juist een diepe ontspanning, terwijl weer anderen helemaal niets bijzonders ervaren. Lichaamswerk, mits afgestemd uitgevoerd, heeft direct invloed op het autonome zenuwstelsel. Wanneer het lichaam zich veilig genoeg voelt, kunnen beschermingsreacties afnemen. Daardoor ontstaat soms ruimte om lichamelijke sensaties, gevoelens of herinneringen bewuster waar te nemen. Het kan betekenen dat het lichaam, nu er meer veiligheid wordt ervaren, anders reageert dan het daarvoor kon. De manier waarop mensen dit beleven, verschilt sterk van persoon tot persoon en per moment.

Wat is unwinding?

Binnen verschillende vormen van lichaamswerk wordt gewerkt met spontane bewegingsimpulsen van het lichaam. Dit wordt ook wel unwinding genoemd.

Het uitgangspunt is niet dat de therapeut het lichaam corrigeert, maar dat het lichaam wordt uitgenodigd zijn eigen bewegingsmogelijkheden te volgen. Soms zijn deze bewegingen nauwelijks zichtbaar, soms zijn ze groter.

Veel mensen ervaren hierdoor meer ontspanning, bewegingsvrijheid en lichaamsbewustzijn. En voor mij laat het zien hoe nauw beweging, fascia en het zenuwstelsel met elkaar samenwerken.

De rol van de therapeut

Binnen lichaamsgericht werk is niet alleen de techniek belangrijk, maar ook de kwaliteit van aanwezigheid.

Een cliënt voelt vaak feilloos aan of een therapeut werkelijk aanwezig is. Een rustige, afgestemde en niet-oordelende houding draagt bij aan een gevoel van veiligheid. Vanuit die veiligheid kan het zenuwstelsel gemakkelijker schakelen van beschermen naar reguleren.

Daarom begint lichaamsgericht werken voor mij niet bij de techniek, (hoewel techniek zeker belangrijk is), maar vooral ook bij de kwaliteit van aanwezigheid.

Ervaring en wetenschap hoeven elkaar niet uit te sluiten

Binnen lichaamsgericht werk ontstaat soms een tegenstelling tussen wetenschap en ervaring.

Dat is best jammer. Wetenschap helpt ons begrijpen wat we weten. Ervaring nodigt ons uit nieuwsgierig te blijven naar wat we nog niet volledig begrijpen.

Wat we in de praktijk waarnemen, loopt soms vooruit op wat de wetenschap al volledig kan verklaren. Dat vraagt om een open en onderzoekende houding. Juist daar ontmoeten ervaring, nieuwsgierigheid en wetenschap elkaar.

Onze visie

Binnen Het Coach Lokaal spreken we daarom liever niet over opgeslagen emoties, maar over lichamelijke patronen van aanpassing en bescherming.

Het lichaam is voortdurend bezig geweest om ons veilig te houden. Soms door spanning op te bouwen. Soms door beweging te beperken. Soms door de ademhaling aan te passen. Wanneer veiligheid, aandacht en afgestemd lichaamswerk samenkomen, kunnen deze patronen geleidelijk veranderen. Niet omdat we iets losmaken wat ergens lag opgeslagen, maar omdat het lichaam opnieuw mogelijkheden krijgt om te bewegen, waar te nemen en zich aan te passen.

Misschien is dat wel de grootste intelligentie van het lichaam, dat het zich voortdurend weet aan te passen aan wat nodig is om te overleven én, wanneer de omstandigheden veranderen, opnieuw kan leren vertrouwen.

Anneke Hetterscheid